I. Wprowadzenie
Crowdfunding (finansowanie społecznościowe) jest nową alternatywną formą pozyskiwania finansowania dla przedsiębiorców poprzez mobilizację grup drobnych inwestorów za pośrednictwem platform internetowych. Taki model finansowania rozkłada ryzyko, umożliwia realizację innowacyjnych projektów i demokratyzuje inwestycje, umożliwiając osobom prywatnym wspieranie ważnych projektów.
Pojawienie się i rozwój crowdfundingu stwarza potencjał do transformacji struktury i mechanizmów pozyskiwania kapitału przede wszystkim przez małe i średnie przedsiębiorstwa, w tym tzw. „startupy”, co jest szczególnie cenne w czasach kryzysów finansowych utrudniających dostęp do finansowania.
Tradycyjne źródła finansowania, świadczone głównie przez banki, mogą utrudniać pozyskiwanie finansowania, w szczególności przez małe firmy, ponieważ takie przedsiębiorstwa mogą nie posiadać aktywów mających stanowić zabezpieczenie. Ich brak zwiększa ryzyko dla banków w przypadku niewywiązania się kredytobiorcy ze spłaty kredytu.
Gwałtowny postęp technologiczny napędza rozwój crowdfundingu i wspierającej go infrastruktury cyfrowej. Z kolei dzięki dostępowi do kapitału w formie crowdfunding firmy mogą inwestować, w szczególności w badania i rozwój, zatrudniać wykwalifikowany personel i pozyskiwać niezbędne zasoby do innowacji.
II. Jak działa crowdfunding?
Wykorzystując potencjał Internetu, crowdfunding umożliwia osobom fizycznym nawiązanie kontaktu z potencjalnymi fundatorami i pozyskanie od nich kapitału na różne projekty, często w stosunkowo niewielkich kwotach. Ta demokratyzacja finansowania stworzyła nowe możliwości rozwoju gospodarczego.
Crowdfunding różni się od tradycyjnych metod finansowania tym, że opiera się na prostszych umowach, wymaga mniej informacji i dokumentów, i choć angażuje większą liczbę inwestorów wymaga znacznie krótszego procesu pozyskiwania funduszy.
To nowatorskie podejście do finansowania, które umożliwia indywidualnym założycielom projektów nastawionych na zysk, pozyskiwanie funduszy od szerokiego grona osób, zazwyczaj w zamian za przyszłe produkty lub udziały.
Fundusze mogą również przybierać formę darowizn lub być wymianą za zachęty i/lub prawa głosu w celu wsparcia konkretnych inicjatyw i projektów społecznych.
Generalnie crowdfunding można podzielić na następujące kategorie: model kapitałowy (inwestycyjny) , model pożyczkowy, model bonusowy i model donacyjny.
- W pierwszym modelu crowdfundingu (modelu inwestycyjnym) (equity crowdfunding ) podmiot inwestujący w dany projekt otrzymuje świadczenie zwrotne w postaci np. udziałów/akcji.
- Crowdfunding pożyczkowy (ang. crowdlending) stanowi rodzaj finansowania polegającego na udzieleniu pożyczki przez inwestora na rzecz właściciela projektu celem realizacji danego przedsięwzięcia.
- Crowdfunding bonusowy (ang. reward-based crowdfunding), znany również jako crowdfunding oparty na nagrodach, to model finansowania społecznościowego, w którym wspierający przekazują środki finansowe na dany projekt, otrzymując w zamian niepieniężną nagrodę lub korzyści.
- Crowdfunding donacyjny (oparty na darowiznach) (ang. donation based crowdfunding) to społecznościowe zbieranie funduszy, w którym darczyńcy wpłacają pieniądze na cel charytatywny, społeczny lub projekt pasjonacki bez oczekiwania zwrotu finansowego lub nagrody. Jest to najprostsza, najszybciej rozwijająca się forma finansowania, skupiona na wsparciu, a nie inwestycji.
III. Regulacje Prawne
1. Regulacje UE i przepisy krajowe
Rozporządzenie (UE) 2020/1503 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 października 2020 r. w sprawie europejskich dostawców crowdfundingu dla przedsięwzięć biznesowych („ESCP, ang. European Crowdfunding Service Providers”) / ustanowiło od 11 listopada 2023 r. jednolite ramy dla crowdfundingu opartego na inwestycjach i pożyczkach w całej Unii Europejskiej. Polska przyjęła ustawę o crowdfundingu dla przedsięwzięć biznesowych oraz pomocy dla pożyczkobiorców w dniu 7 lipca 2022 r. Większość przepisów weszła w życie z dniem 29 lipca 2022 r., przy czym niektóre obowiązki zostały odroczone do 10 listopada 2023 r. Modele crowdfundingu donacyjnego i bonusowego nie są objęte ww. regulacją.
2. Wymóg uzyskania licencji dla dostawcy usług finansowania społecznościowego
Prowadzenie działalności w formie crowdfundingu inwestycyjnego i crowdfunding pożyczkowego , wymaga uzyskania stosownego zezwolenia. Kwestia ta została uregulowana w art. 12 pkt 1 rozporządzenia ECSP, w świetle którego osoba prawna zamierzająca świadczyć usługi finansowania społecznościowego obowiązana jest złożyć wniosek o udzielenie zezwolenia na prowadzenie działalności jako dostawca usług finansowania społecznościowego do właściwego organu państwa członkowskiego UE, w którym znajduje się jego siedziba. W Polsce będzie to Komisja Nadzoru Finansowego, która monitoruje jednocześnie platformy crowdfundingu, które muszą spełniać szereg wymogów m.in. w zakresie zarządzania ryzykiem, należytą starannością, bezpieczeństwa itd.
3. Wymogi dla właścicieli projektów i limity finansowe
Finansowanie w ramach crowdfundingu musi być przeznaczone na konkretne przedsięwzięcie a właściciel projektu ma obowiązek sporządzić tzw. dokument KIIS (Key Investment Information Sheet), który jest odpowiednikiem prospektu emisyjnego w uproszczonej formie i musi być jasny i rzetelny, informować inwestorów, którzy będą z reguły przedsiębiorcami o formach zabezpieczenia zainwestowanego kapitału. Rozporządzenie ECSP określa maksymalną kwotę, jaką można pozyskać w ramach jednego projektu w ciągu 12 miesięcy bez konieczności publikacji pełnego prospektu emisyjnego. Limit ten wynosi obecnie 5 mln EURO.
IV. Podsumowanie
Crowdfunding oferuje alternatywę dla tradycyjnych źródeł finansowania, szczególnie dla firm, które mają trudności ze spełnieniem rygorystycznych wymogów kredytowych. Może to sprzyjać innowacyjności i przedsiębiorczości.
Mobilizując dużą grupę darczyńców inwestujących mniejsze kwoty, crowdfunding skutecznie rozkłada ryzyko finansowe. Takie podejście oparte na dzieleniu się ryzykiem sprawia, że bardziej opłacalne jest realizowanie innowacyjnych projektów, które mogłyby zostać uznane za zbyt ryzykowne dla indywidualnych inwestorów lub pożyczkodawców.
Ponadto crowdfunding może umożliwić osobom fizycznym inwestowanie w projekty, w które wierzą, co potencjalnie prowadzi do bardziej zróżnicowanych źródeł finansowania i sprawiedliwszego dostępu do kapitału. Crowdfunding może również wspierać rozwój innowacyjnych problemów społecznych i środowiskowych.
