Już od ponad dwóch lat opinia społeczna, w szczególności osoby aktywnie interesujące się rynkiem bankowym w Polsce, wyczekuje ostatecznego rozstrzygnięcia w postępowaniu dotyczącym przymusowego przejęcia Getin Noble Bank przez Komisję Nadzoru Finansowego (KNF) oraz Bankowy Fundusz Gwarancyjny (BFG).
W tej właśnie sprawie na początku bieżącego roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydał wyrok 1, który wywołał poruszenie nie tylko wśród podmiotów rynku usług finansowych, lecz także ich klientów, w szczególności dawnych klientów przejętego banku. Kolejny „ferment” w dyskusji w przedmiotowej kwestii przyniósł wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z 09.06.2025 r. 2, w którym uwzględniono część skarg kasacyjnych dotyczących właśnie decyzji Bankowego Funduszu Gwarancyjnego w przedmiocie przymusowej restrukturyzacji banku. Obecnie w postępowaniach tych, co do jego istoty – prawidłowości przymusowego przejęcia Getin Noble Bank – będzie się wypowiadał Naczelny Sąd Administracyjny, w części zaś – w odniesieniu do rozstrzygnięć uchylonych przez ten sąd, ponownie rozstrzygać będzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Sprawa jest zatem jeszcze w toku, Nie zmienia to faktu, że jest ona warta uwagi. Wydane w niej ostatecznie orzeczenia, z kilku zasadniczych przyczyn, będą bowiem mieć niebagatelne znaczenie nie tylko dla funkcjonowania podmiotów bankowych, bezpieczeństwa rynku usług tego rodzaju, lecz także prowadzić do zainicjowania szeregu spraw sądowych o odszkodowanie.
Sprawa przymusowego przejęcia Getin Noble Bank przez KNF oraz BFG, stanowi, po pierwsze, poważny test dla tych organów państwa. Są one bowiem zobowiązane, na podstawie i w granicach wyznaczonych przepisami ustaw, do prowadzenia nadzoru nad funkcjonowaniem podmiotów na rynku finansowym. Działania podejmowane wcześniej przez te organy w innych szeroko komentowanych sprawach, jak np. w sprawie Amber Gold, nie były przedmiotem aprobaty, lecz wręcz przeciwnie wskazywały na potencjalne niedociągnięcia w sprawowaniu nadzoru. W tej sprawie organy chcą wykazać, że było inaczej, a mianowicie, iż niezwłocznie podejmowały one stosowne czynności oraz iż były one przemyślane i adekwatne do zaistniałej sytuacji. Stanowisko to podważył jednak Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdzając w wyroku z 29.01.2025 r. 3, że decyzja BFG o wszczęciu przymusowej restrukturyzacji Getin Noble Banku, umorzeniu jego instrumentów kapitałowych, zastosowaniu instrumentu przymusowej restrukturyzacji w formie instytucji pomostowej oraz powołaniu administratora banku. została wydana z naruszeniem prawa.
W ocenie tego sądu nie przeprowadzone zostały bowiem uzgodnienia strukturalne w celu zapewnienia niezależności operacyjnej i uniknięcia konfliktu interesów pomiędzy różnymi funkcjami BFG, tj. funkcją kuratora banku (tymczasowego administratora), funkcją organu przymusowej restrukturyzacji i funkcją gwarancyjną, decyzja BFG w przedmiocie wszczęcia przymusowej restrukturyzacji została wydana w warunkach nieodpowiadających wymogom bezstronności, jakie powinny zostać spełnione w procedurze jej podejmowania zgodnie z art. 3 ust. 3 dyrektywy 2014/59/UE.
Po drugie, rozstrzygnięcia wydane dotychczas w sprawie przejęcia banku pokazały, iż obowiązujące procedury dotyczące funkcjonowania rynku usług finansowych, jak sprawowania nad nim nadzoru mogą wymagać zmian obejmujących w szczególności inny podział kompetencji nadzorczych, zwiększenie transparentności aktualnych procedur oraz uzgodnienie treści brzmienia polskich przepisów z regulacjami wspólnotowymi 4.
Wreszcie po trzecie, w odbiorze społecznym sprawa ta stanowi test zaufania nie tylko do podmiotów rynku finansowego takich jak banki, lecz przede wszystkim wobec organów państwa, których zadaniem jest, jak już wskazano, prowadzenie nadzoru nad tym sektorem gospodarki i zapewnienie jego bezpiecznego i zgodnego z prawem funkcjonowania. Dla części obywateli, w szczególności tych, którzy byli klientami Getin Noble Banku, sprawa ta może mieć ogromne znaczenie finansowe. To bowiem od oceny zgodności z prawem działania KNF i BFG jakiej dokonują sądy administracyjne zależy, czy odzyskają oni w całości zdeponowane w przejętym banku środki finansowe, uzyskają rekompensatę za nerwy i strach, z którymi niejednokrotnie musieli się mierzyć w tej sprawie.
Przywołany wyżej wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z początku bieżącego roku ma istotne znaczenie, w szczególności w ostatniej z wyżej wymienionych kwestii. Jeżeli bowiem stanowisko o działaniu przez KNF i BFG w sprawie przymusowego przejęcia Getin Noble Banku z naruszeniem przepisów prawa zostanie podtrzymane przez Naczelny Sąd Administracyjny możemy mieć do czynienia z wytaczaniem szeregu powództw o odszkodowaniem przeciwko tym organom państwa. Roszczenia te może formułować wielu dawnych klientów Getin Noble Banku, a przede wszystkim, jak zauważa Renata Krupa-Dąbrowska, ci których zalicza się do tzw. „frankowiczów”, a którzy mimo korzystnych dla nich wyroków zostali w wielu wypadkach pozbawieni możliwości ich egzekwowania 5. Jak się wydaję także podmioty powiązane z Getin Noble Bankiem, które ucierpiały na skutek decyzji o przymusowej restrukturyzacji, obligatariusze banku oraz jego akcjonariusze także będą mogli wystąpić z roszczeniami odszkodowawczymi. Trzeba bowiem mieć na uwadze brzmienie art. 4171 § 2 Kodeksu cywilnego 6, w myśl którego jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu ich niezgodności z prawem, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej.
W niniejszej sprawie potencjalnie możemy mieć do czynienia z niezgodnymi z prawem decyzjami o przymusowej restrukturyzacji i przejęciu Getin Noble Bank wydanych przez KNF oraz BFG. Niewątpliwie zostały one wydane oraz miały walor ostateczności, zostały także w rzeczywistości do chwili obecne wykonane w całości, co potencjalne doprowadziło do wyrządzenia szkód majątkowych u wyżej wymienionej grupy podmiotów. Szkody te stanowią, bądź to straty w majątku (damnum emergens) – w przypadku tzw. „frankowiczów”, są to kwoty, których mimo prawomocnego wyroku nie mogli odzyskać od banku, a które do niego wpłacili w związku z zawartą umową kredytową. W odniesieniu zaś do obligatariuszy banku, czy jego akcjonariuszy można mówić w szczególności o utraconych korzyściach (lucrum cessans), czyli niewypłaconych dywidendach lub innych zyskach z tytułu zawartych z bankiem umów. Obligatariusze i akcjonariusze stracili bowiem w praktyce całość zainwestowanych środków, gdyż decyzja o przymusowej restrukturyzacji skutkowała umorzeniem obligacji podporządkowanych oraz akcji Getin Noble Banku. W każdym zatem wypadku rozmiar szkody jest możliwy do precyzyjnego kwotowego określenia, choćby na podstawie opinii biegłych sądowych.
Prejudykatem stwierdzającym bezprawność decyzji administracyjnych, w tym wypadku wydanych przez Komisję Nadzoru Finansowego oraz Bankowy Fundusz Gwarancyjny, wymaganym w świetle przywołanego wyżej art. 4171 § 2 k.c., będą orzeczenia sądów administracyjnych, w szczególności wyrok WSA w Warszawie z 29.01.2025 r., wydany w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 2964/22.
Jeżeli spełnione zostaną obie powyższe przesłanki możliwe jest skuteczne dochodzenie od KNF oraz BFG jako organów państwa odszkodowania. Wymaga to wytoczenia powództwa na drodze cywilnej przed sądem powszechny. Można z dużą dozą prawdopodobieństwa stwierdzić, że w takie sytuacji to Sąd Okręgowy w Warszawie zostanie „zalany” szeregiem pozwów, co – uwzględniając fakt, iż już obecnie sąd ten jest mocno „przeciążony” ilością spraw – nie wpłynie pozytywnie, ani na szybkie rozpoznanie tych pozwów, ani sprawne prowadzenie postępowań w innych sprawach.
W chwili obecnej sytuacja pozostaje niejako w zawieszeniu, albowiem do czasu de facto wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygnięcia w sprawie wszczęcia przymusowej restrukturyzacji Getin Noble Banku, umorzenia jego instrumentów kapitałowych, zastosowania instrumentu przymusowej restrukturyzacji w formie instytucji pomostowej oraz powołaniu administratora banku, wszystkie decyzje wydane w tej sprawie pozostają w mocy, są ważne, a wydany wyrok nie wywołuje wobec nich żadnych skutków prawnych.
Jakkolwiek w chwili obecnej trudno przewidzieć ostateczny finał sprawy przejęcia i restrukturyzacji Getin Noble Banku, to jednak nie ulega wątpliwości, że sprawa ta przede wszystkim pokazuje, iż podejmowanie przez organy państwa działań nadzorczych nad podmiotami rynku finansowego wymaga rozwagi i spokoju. Ingerowanie w rynek bankowy może bowiem pociągnąć za sobą poważne skutki gospodarcze i zachwiać pozycję, podstawy dalszego istnienia nie tylko „nadzorowanego” podmiotu, lecz także organu, który tę decyzję wydał. Stanowi ona również fundament do podjęcia dyskusji nad zmianami w przepisach prawa analizowaną kwestie regulujących. Niezbędne wydaje się bowiem przede wszystkim dokonanie sprawdzenia ich zgodności z przepisami prawa wspólnotowego – tą kwestię podniósł w swym orzeczeniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oraz rozważenie rozdzielenia kompetencji między różne organy w ramach podejmowanych działań nadzorczych, co może pozwolić na uzyskanie szerszego spojrzenia na podjęte działania i dzięki temu, wypracowanie bardziej adekwatnego kierunku działań. W chwili obecnej trudno bowiem uciec od wrażenia, że decyzje podjęte przez KNF i BFG mogą okazać się zbyt „zdecydowane” i w konsekwencji nie zapewnią one oczekiwanego bezpieczeństwa rynków finansowych, lecz jedynie utratę zaufania do obu wymienionych organów, wobec których zostaną wytoczone – z dużą dozą pewności – wielomilionowe roszczenia odszkodowawcze. Trafna jest zatem postawiona w tytule artykułu teza, iż jedynie wyważone decyzje mogą uchronić przed koniecznością wypłaty dużych odszkodowań oraz utratą zaufania, w szczególności w odbiorze społecznym.
1 Wyrok WSA w Warszawie z 29.01.2025 r., VI SA/Wa 2964/22.
2 II GSK 1396/22, Legalis.
3 VI SA/Wa 2964/22, Legalis.
4 D. Nartowski [w:] R. Krupa- Dąbrowska, WSA: Przejęcie Getin Noble Bank przez KNF i BFG sprzeczne z prawem, https://www.prawo.pl/biznes/przejecie-getin-noble-bank-przez-knf-i-bfg-sprzeczne-z-prawem-wyrok-wsa,531242.html. J. Ojczyk, Restrukturyzacja Getin Noble Banku. Sąd: decyzja BFG wydana z naruszeniem prawa, https://businessinsider.com.pl/finanse/wazna-decyzja-sadu-w-sprawie-getin-noble-banku-decyzja-bfg-wydana-z-naruszeniem-prawa/w7pcy7x.
5 R. Krupa- Dąbrowska, WSA: Przejęcie Getin Noble Bank przez KNF i BFG sprzeczne z prawem, https://www.prawo.pl/biznes/przejecie-getin-noble-bank-przez-knf-i-bfg-sprzeczne-z-prawem-wyrok-wsa,531242.html
6 Ustawa z 23.04.1964 r. – Kodeks cywilny, Dz.U. z 2024 r. poz. 1061, dalej: k.c.
